มูลนิธิแพทย์อาสาฯ แบบฉบับรักษาฟรีทุกโรค

          บทความ เกี่ยวกับ สมเด็จพระพี่นางฯ สมเด็จพระพี่นางเธอฯ กับงาน มูลนิธิแพทย์อาสาฯ มูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือชื่อย่อว่า พอ.สว. ที่เป็นต้นแบบการรักษาฟรี ซึ่งเรามีเสียงของผู้ที่ทำงานใน มูลนิธิแพทย์อาสาฯ มูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือชื่อย่อว่า พอ.สว. ที่เคยทำงานใกล้ชิดกับ สมเด็จพระพี่นางฯ สมเด็จพระพี่นางเธอฯ มาฝากกัน

          "ตลอดเวลากว่า 30 ปี ที่ออกหน่วยแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี มีโอกาสตามเสด็จสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ แต่ครั้งที่ยังทรงตามเสด็จสมเด็จย่าไปทรงตรวจเยี่ยมหน่วยแพทย์ในถิ่นทุรกันดาร ทุกครั้งทรงมีพระเมตตาและเป็นกันเองกับประชาชนทุกหมู่เหล่าที่เข้าเฝ้า โดยได้รับสั่งเสมอให้อาสาสมัครมีสุขภาพกายและใจที่แข็งแรง เข้มแข็ง เพื่อนำความเข้มแข็งไปบริการให้ครอบคลุมประชาชนในทุกพื้นที่"

          ความในใจที่ นพ.ยุทธ โพธารามิก รองเลขาธิการมูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี(พอ.สว.) รู้สึกซาบซึ้งในน้ำพระทัยของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ซึ่งเขามีโอกาสเข้าเฝ้าใกล้ชิด และบ่อยครั้งขึ้นเมื่อทรงรับเป็นประธานกิตติมศักดิ์มูลนิธิ พอ.สว. สานต่อพระปณิธานสมเด็จย่าในการช่วยเหลือประชาชน และยังคงเสด็จตรวจเยี่ยมหน่วยแพทย์ไม่เคยเว้น แม้ขณะมีพระอาการประชวรและต้องเสด็จโดยเฮลิคอปเตอร์ต้องขึ้นลงด้วยความยากลำบาก 

          "ขณะที่พระองค์ประชวร มีพระอาการปวดหลัง ก็ยังเสด็จทรงงาน พอ.สว. โดยไม่ได้ทรงใช้เครื่องช่วยเดิน ไม่ทรงใช้แม้กระทั่งไม้เท้า รับสั่งว่าถ้าต้องใช้เครื่องเหล่านี้ อย่าไปดีกว่า พระองค์ทรงงานหนัก และก่อนที่จะมีพระอาการประชวรเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล คณะปฏิบัติงานเข้าเฝ้าฯ ถวายรายงาน ก็ยังทรงให้กำลังใจเจ้าหน้าที่ในการทำงาน" นพ.ยุทธ กล่าวด้วยความปลาบปลื้ม

          ก่อนเสริมอีกว่า ในการเสด็จทรงงานทรงตรงต่อเวลาอย่างมาก อาจนับเป็นวินาทีได้ และหากเสด็จถึงที่หมายก่อนเวลาที่กำหนดแม้เพียง 5 นาที ก็รับสั่งให้รอจนถึงเวลา เพื่อไม่ให้เจ้าหน้าที่เตรียมการรับเสด็จตกใจภารกิจครั้งสุดท้ายเสด็จไปเยี่ยมที่เขื่อนบางลาง จ.ยะลา และตั้งพระทัยว่าจะเยี่ยมมูลนิธิ พอ.สว. ที่ จ.ปัตตานี และ จ.นราธิวาส แต่ฝนตกหนักไม่สามารถเสด็จไปได้ พระองค์รับสั่งว่า "น่าเสียดายมากที่ไปไม่ได้" พระองค์พยายามเสด็จเข้าพื้นที่แต่เข้าไม่ได้ถึง 2 ครั้ง และครั้งที่ 3 พระองค์ตั้งพระทัยจะลงพื้นที่ จ.นราธิวาส ให้ได้ โดยเข้าประทับที่ค่ายทหารในพื้นที่เพื่อแก้ปัญหา แต่ทรงพระประชวรจึงไม่ได้เสด็จ

          มูลนิธิ พอ.สว. เกิดจากหน่วยแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ที่สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีทรงก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2512 ปฏิบัติงานโดยอาสาสมัครทั้งที่เป็นแพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร พยาบาล เจ้าหน้าที่สาธารณสุขและอาสาสมัครสายสนับสนุน ไปให้การรักษาพยาบาลประชาชนในท้องถิ่นทุรกันดาร หลังจากที่ทรงพบว่าราษฎรที่เจ็บป่วยไม่มีโอกาสได้รับการรักษาจากแพทย์แผนปัจจุบัน 

          ต่อมาปี 2517 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ จำนวน 1 ล้านบาท เป็นทุนแรกเริ่มจดทะเบียนตั้งเป็นมูลนิธิ พอ.สว. กระทั่งสมเด็จพระศรีนครินทรฯ เสด็จสวรรคต สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงดำรงตำแหน่งประธานกิตติมศักดิ์มูลนิธิสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนนับจากนี้ไปขึ้นอยู่กับพระราชวินิจฉัยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จะให้ใครมาดำรงตำแหน่งนี้ 

          สมเด็จย่าทรงมีพระราชประสงค์ก่อนที่จะเสด็จสวรรคตว่างานของ พอ.สว. ยกให้ทายาทโดยธรรมดูแลต่อไป และถ้าทายาทโดยธรรมมีมากกว่าหนึ่งให้ตกลงกันเอง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์ให้สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงดูแล และสมเด็จย่ายังทรงรับสั่งด้วยว่า ถ้า พอ.สว. ต้องล้มเลิก เงินสดทั้งหมดยกให้มูลนิธิอานันทมหิดล ของทั้งหมดยกให้กระทรวงสาธารณสุข

          "หัวใจหลักของงาน พอ.สว. จะมุ่งเน้นดูแลความเจ็บป่วยของประชาชน โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล เพื่อให้คนไทยเข้าถึงบริการด้านสาธารณสุขมากขึ้น ด้วยการให้บริการตรวจรักษาทุกโรค ทุกราย โดยไม่คิดค่ารักษาพยาบาล อาจเรียกได้ว่าเป็นแบบฉบับของการรักษาฟรีทุกโรค ที่สมเด็จย่าและสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ทรงริเริ่มมากว่า 40 ปี" นพ.ยุทธ บอกอย่างภาคภูมิ  

          ทั้งนี้กิจกรรมที่มูลนิธิดำเนินการ อาทิ หน่วยแพทย์เคลื่อนที่ พอ.สว. ด้วยการจัดให้อาสาสมัครสายการแพทย์และสาธารณสุขเข้าไปรักษา ป้องกัน ส่งเสริม และฟื้นฟูสุขภาพอนามัยประชาชน งานรักษาเฉพาะโรคที่มูลนิธิ พอ.สว. กำหนดให้การรักษาโรคต่างๆ โดยการผ่าตัด ได้แก่ ตาต้อกระจก ปากแหว่ง เพดานโหว่ ปลูกแก้วหูเทียมใส่กายอุปกรณ์ แขน-ขาเทียม ฟันคุด หัวใจรูมาติก หัวใจพิการมาแต่กำเนิด และโรคไต 

          งานทันตสาธารณสุข พอ.สว. จัดหาอาสาสมัครจากส่วนกลางออกปฏิบัติงานทันตบริการ จัดส่งรถทันตกรรมเคลื่อนที่จำนวน 2 คัน ออกปฏิบัติการคันละ 9 เดือน ไปยัง 51 จังหวัด ที่ขาดแคลนทันตแพทย์ และโครงการทดลองแพทย์ทางโทรศัพท์ โดยใช้โทรศัพท์ติดต่อแพทย์ในการให้การรักษาและช่วยเหลือผู้ป่วยในถิ่นทุรกันดาร ซึ่งมารับบริการที่สถานีอนามัย เป็นต้น 

          และแม้องค์ประธานกิตติมศักดิ์มูลนิธิ พอ.สว. ที่ทรงเป็นดั่งขวัญกำลังใจเหล่าอาสาสมัคร พอ.สว. จะสิ้นพระชนม์ หาก นพ.ยุทธ บอกว่างานของมูลนิธิจะยังคงดำเนินการสานต่อพระปณิธานต่อไป ด้วยเงินบริจาคที่มียอดรวมราว 600 ล้านบาท และกำลังของอาสาสมัครทั่วประเทศกว่า 5 หมื่นคน ครอบคลุม 51 จังหวัด ที่มีการจัดแบ่งเขตการบริหารตามเขตตรวจราชการของกระทรวงสาธารณสุข(สธ.) ได้แก่ เขต 2 นครนายก เขต 3 ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี สระแก้ว ตราด จันทบุรี ระยอง

          เขต 4 ราชบุรี กาญจนบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ เขต 5 นครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ สุรินทร์ เขต 6 ขอนแก่น เลย หนองคาย อุดรธานี สกลนคร หนองบัวลำภู เขต 7 อุบลราชธานี อำนาจเจริญ นครพนม มุกดาหาร ศรีสะเกษ ยโสธร เขต 8 ตาก เขต 9 พิษณุโลก เพชรบูรณ์ น่าน อุตรดิตถ์ เขต 10 เชียงใหม่ เชียงราย พะเยา แม่ฮ่องสอน และเขต 11 นครศรีธรรมราช สุราษฎร์ธานี ชุมพร ระนอง พังงา ภูเก็ต และกระบี่  

          "การสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ สร้างความเสียใจและเศร้าโศกให้แก่ประชาชนชาวไทยทั้งประเทศ อาสาสมัคร พอ.สว. ก็ไม่ต่าง พระองค์ทรงเป็นเสมือนขวัญกำลังใจของพวกเรา และเชื่อมั่นว่าทุกคนจะร่วมแรงร่วมใจกันสานต่อพระปณิธานอย่างเข้มแข็งต่อไป เพื่อความอยู่ดีของคนไทย" นพ.ยุทธ กล่าวอาลัย

          ไม่ต่างกับความรู้สึกของ ทญ.โนริดา แวยูโซะ ทันตแพทย์ 8 โรงพยาบาลบาเจาะ อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส ทันตแพทย์อาสาสมัคร พอ.สว. ที่เกือบจะได้เข้าเฝ้ารับเสด็จในพระภารกิจสุดท้าย ซึ่งบอกว่าเสียใจและเหมือนงาน พอ.สว. สูญเสียเสาหลัก ขาดแรงจูงใจ แต่ด้วยอุดมการณ์ที่มุ่งมั่น เชื่อว่าจะมีแรงใจร่วมกันดำเนินงานช่วยเหลือประชาชนให้เข้าถึงบริการด้านสาธารณสุขต่อไปอย่างไม่ย่อท้อ  

          ทญ.โนริดา บอกด้วยว่า เธอเป็นคนในพื้นที่ จ.นราธิวาส และที่ตัดสินใจเข้าเป็นหนึ่งในทันตแพทย์อาสา ตั้งแต่ปี 2533 เนื่องจากเห็นพระราชกรณียกิจของสมเด็จย่า และสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ที่ทรงเป็นเชื้อพระวงศ์ แต่ยังเสด็จไปในถิ่นกันดาร กอปรกับเวลานั้นเป็นช่วงที่อยู่ในภาวะขาดแคลนทันตแพทย์และส่วนใหญ่จะกระจุกตัวอยู่เฉพาะในโรงพยาบาลทั่วไป ทำให้ประชาชนห่างไกลไร้โอกาสเข้ารับบริการ หากหน่วยแพทย์ พอ.สว. จะบุกเข้าถึงทุกพื้นที่ 

          "ทุกครั้งที่ลงหน่วยแพทย์ พอ.สว. ประชาชนจะเดินทางมาเข้ารับบริการ แม้บางครั้งจะเจ็บป่วยเพียงเล็กน้อย ราวกับว่าประชาชนศรัทธาในหน่วยแพทย์นี้มาก เมื่อเจอแพทย์ พอ.สว. เหมือนมีความหวัง รู้สึกมีคนที่ยังห่วงใยพวกเขา รอยยิ้มและคำขอบคุณจากชาวบ้านเป็นกำลังใจในการทำงานของเหล่าอาสาสมัครที่มีค่ามากยิ่งกว่าเงินทอง และดิฉันเชื่อว่าสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ก็ทรงมีความสุขเช่นนี้ไม่ต่างจากอาสาสมัคร พอ.สว. เช่นกัน" ทญ.โนริดา กล่าว 

          เช่นเดียวกับ ทญ.อัมพร เดชพิทักษ์ หัวหน้ากลุ่มงานทันตสาธารณสุขสำนักงานสาธารณสุข จ.เชียงใหม่ ในฐานะทันตแพทย์อาสา หน่วยแพทย์อาสา พอ.สว. จ.เชียงใหม่ ซึ่งเป็นหน่วยแพทย์อาสาแห่งแรกของประเทศ กล่าวว่า แพทย์อาสาสมัครในหน่วยแพทย์อาสา พอ.สว. จ.เชียงใหม่ โศกเศร้าเสียใจเป็นอย่างมากต่อการสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ เนื่องจากทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจร่วมกับหน่วยแพทย์ พอ.สว. จ.เชียงใหม่ ไว้มากมาย และจะรวบรวมพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ระหว่างการออกหน่วยแพทย์ พอ.สว.ที่ จ.เชียงใหม่ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาออกเผยแพร่ให้ประชาชนรับทราบ และจะตั้งใจทำงานในหน้าที่ให้ดีที่สุดตลอดไปจนกว่าชีวิตจะหาไม่

          พระมหากรุณาธิคุณด้านการสาธารณสุขไทยไม่ได้มีเพียงเฉพาะมูลนิธิ พอ.สว. เท่านั้น หากยังทรงพระราชทานนาม ราชนครินทร์ แก่โรงพยาบาลในสังกัดกรมสุขภาพจิต 10 แห่ง และโรงพยาบาลประจำ จ.นราธิวาส 1 แห่ง พระราชทานรางวัลเจ้าฟ้าสุขภาพจิตนานาชาติ (Mental Health Princess Award) แก่ผู้ที่มีผลงานด้านสุขภาพจิตดีเด่นในระดับนานาชาติ ทำให้งานด้านสาธารณสุขก้าวหน้าเป็นอย่างมาก

ข้อมูลและภาพประกอบจาก