รู้จัก กลไกไกล่เกลี่ยโดยบังคับ ที่กัมพูชา หยิบใช้เป็นทางออก หลังไทยยกเลิก MOU44

 
          กัมพูชาประกาศใช้ กลไกไกล่เกลี่ยโดยบังคับ ภายใต้ UNCLOS หาทางออกปมพื้นที่ทับซ้อนทางทะเล หลังไทยยกเลิก MOU44 รู้จักกลไกนี้มีผลอย่างไรต่อข้อพิพาท
            ฮุน มาเนต โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก เมื่อช่วงค่ำ ระบุว่ารัฐบาลกัมพูชาได้ตัดสินใจที่จะใช้กระบวนการไกล่เกลี่ยภาคบังคับภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) เพื่อหาทางออกอย่างสันติบนพื้นฐานของกฎหมายระหว่างประเทศ สำหรับข้อพิพาทเรื่องเขตแดนทางทะเลที่ทับซ้อนกันระหว่างกัมพูชาและไทย หลังจากที่ไทยได้ประกาศถอนตัวฝ่ายเดียวจากบันทึกความเข้าใจระหว่างกัมพูชาและไทย ปี 2001 หรือที่ฝ่ายไทยเรียกว่า MOU44

            ผู้นำกัมพูชา ระบุว่า MOU44 มีบทบาทสำคัญในฐานะกรอบความร่วมมือทวิภาคีที่ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องต้องกันมานานกว่า 25 ปี เพื่อแก้ไขปัญหาข้อพิพาทในพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนทางทะเลในอ่าวไทย รวมถึงจัดสรรและพัฒนาทรัพยากรในพื้นที่ดังกล่าวร่วมกัน สะท้อนให้เห็นถึงจิตวิญญาณแห่งความร่วมมือและความปรารถนาดีต่อกัน จึงเป็นเรื่องน่าเสียใจที่ไทยได้ตัดสินใจถอนตัวฝ่ายเดียวจากบันทึกความเข้าใจฉบับนี้และเท่ากับการปฏิเสธข้อตกลงทวิภาคีเพียงฉบับเดียวที่มีอยู่ร่วมกันในประเด็นนี้

            ด้วยเหตุนี้ กัมพูชาในฐานะรัฐที่เคารพและยึดมั่นในกฎหมายระหว่างประเทศ รวมถึงการระงับข้อพิพาทอย่างสันติจึงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องพึ่งพากฎหมายระหว่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลไกการไกล่เกลี่ยภาคบังคับภายใต้อนุสัญญา UNCLOS สะท้อนให้เห็นถึงความหวังอย่างจริงใจของกัมพูชาว่าทั้งสองประเทศจะสามารถบรรลุข้อตกลงที่เป็นธรรมและยั่งยืน สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งจะช่วยให้ประชาชนของเราอยู่ร่วมกันอย่างสันติ มีเสถียรภาพ และปรองดองกัน

UNCLOS คืออะไร

            อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) เป็นกรอบกฎหมายระหว่างประเทศที่ใช้กำหนดสิทธิและหน้าที่ของรัฐในทะเล รวมถึงเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลระหว่างประเทศ

            สาระสำคัญของอนุสัญญาฉบับนี้ ครอบคลุมตั้งแต่การกำหนดเขตทางทะเล การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ การรักษาสิ่งแวดล้อมทางทะเล ไปจนถึงกลไกระงับข้อพิพาทระหว่างประเทศ

            สำหรับประเทศไทย ได้ลงนามในอนุสัญญาฯ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2525 และให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2554 ส่วนกัมพูชา ลงนามตั้งแต่ปี 2526 และให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2569

สาระสำคัญของ UNCLOS มีอะไรบ้าง

การกำหนด เขตทางทะเล

            UNCLOS ได้แบ่งพื้นที่ทางทะเลออกเป็นหลายประเภท โดยแต่ละเขตมีระดับสิทธิและอำนาจของรัฐชายฝั่งแตกต่างกัน

น่านน้ำภายใน (Internal Waters)

            คือน่านน้ำที่อยู่ด้านในเส้นฐานที่ใช้วัดทะเลอาณาเขต รัฐชายฝั่งมีอำนาจอธิปไตยเต็มรูปแบบเหนือพื้นที่ดังกล่าว

ทะเลอาณาเขต (Territorial Sea)

            มีระยะไม่เกิน 12 ไมล์ทะเลจากเส้นฐาน รัฐชายฝั่งมีอำนาจอธิปไตยเหนือพื้นที่ทะเลในเขตนี้

เขตต่อเนื่อง (Contiguous Zone)

            อยู่ถัดจากทะเลอาณาเขตออกไป ไม่เกิน 24 ไมล์ทะเล รัฐชายฝั่งสามารถใช้มาตรการป้องกันหรือลงโทษการละเมิดกฎหมายด้านศุลกากร การคลัง การเข้าเมือง และสาธารณสุขได้

เขตเศรษฐกิจจำเพาะ หรือ EEZ (Exclusive Economic Zone)

            มีระยะไม่เกิน 200 ไมล์ทะเลจากเส้นฐาน ถือเป็นพื้นที่สำคัญด้านทรัพยากร เพราะรัฐชายฝั่งมีสิทธิในการสำรวจ แสวงประโยชน์ อนุรักษ์ และจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งทรัพยากรมีชีวิตและไม่มีชีวิต เช่น น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และทรัพยากรประมง นอกจากนี้ ยังรวมถึงสิทธิในการสร้างเกาะเทียม สิ่งก่อสร้าง และสิ่งติดตั้งในทะเลด้วย

ไหล่ทวีป (Continental Shelf)

            หมายถึงพื้นดินท้องทะเลและดินใต้ผิวดินใต้ทะเล ที่ขยายออกไปจากทะเลอาณาเขตตามธรรมชาติของแผ่นดิน โดยทั่วไปอาจขยายได้ถึง 200 ไมล์ทะเล และบางกรณีสามารถขยายได้ถึง 350 ไมล์ทะเล

            รัฐชายฝั่งสามารถใช้สิทธิอธิปไตยในการสำรวจและแสวงประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติบริเวณไหล่ทวีปได้

หากเกิดข้อพิพาท UNCLOS ใช้แก้ปัญหาอย่างไร

            UNCLOS ยังวางกลไกระงับข้อพิพาทระหว่างประเทศเอาไว้ล่วงหน้า กรณีเกิดความขัดแย้ง เช่น การอ้างสิทธิทับซ้อน หรือการตีความกฎหมายแตกต่างกัน โดยมีแนวทางที่กำหนดไว้ ได้แก่

            - การเจรจาระหว่างประเทศ
            - การใช้อนุญาโตตุลาการ
            - การพิจารณาโดยศาลระหว่างประเทศ

            เป้าหมายสำคัญคือ ป้องกันไม่ให้ข้อพิพาททางทะเลลุกลามกลายเป็นความขัดแย้งรุนแรง

ทำไม UNCLOS จึงสำคัญกับโลกและประเทศไทย

            UNCLOS ถือเป็นกรอบกฎหมายสำคัญที่หลายประเทศใช้เป็นพื้นฐานในการกำหนดสิทธิทางทะเลและการบริหารทรัพยากร โดยมีผลต่อหลายด้าน ได้แก่

            - การกำหนดเขตแดนทางทะเล
            - การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรพลังงาน เช่น น้ำมันและก๊าซ
            - ความมั่นคงและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
            - การแก้ปัญหาข้อพิพาททางทะเล เช่น กรณีทะเลจีนใต้
ขอบคุณข้อมูลจาก ThaiPBS,  ThaiPBS, สรยุทธ สุทัศนะจินดา กรรมกรข่าว