ใครเลยจะคาดคิด เสียงปืนเพียงนัดเดียวที่ดังก้องกลางป่าลึกเมื่อตอน ย่ำรุ่ง 18 ปีก่อน กลับมีพลังปลุกผู้คนทั่วแผ่นดินให้ตื่นมาเฝ้ามองผืนป่าแห่งหนึ่งด้วย ความหวงแหน และนับแต่นั้นชื่อของชายร่างโย่งสวมแว่นตาผู้มุ่งมั่น นามว่า "สืบ นาคะเสถียร" อดีตหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี กลายเป็นสัญลักษณ์ของแวดวงอนุรักษ์ไปโดยปริยาย จุดประกายให้ในแต่ละปี มีผู้ใฝ่ฝันอยากเป็นนักอนุรักษ์แบบเท่ๆ พยายามตะเกียกตะกายจะเข้าไปสัมผัสผืนป่าห้วยขาแข้งให้ได้ โดยไม่ยอมใส่ใจว่า ที่นั่นเป็นพื้นที่อ่อนไหวทางระบบนิเวศที่ต้องสงวนไว้
วันนี้กระแสลมแห่งความเปลี่ยนแปลงจากโลกธุรกิจ พัดถาโถมเข้ากระหน่ำแผ่นดินไทยไม่หยุดยั้ง ผืนป่าอุดมสมบูรณ์กว่าค่อนประเทศ ชายหาดและท้องทะเลบนเกาะแก่งใหญ่น้อย ถูกบุกรุกจับจองจากนายทุนเงินหนา แปรเปลี่ยนเป็นสนามกอล์ฟ และรีสอร์ต 5 ดาว รองรับนักเที่ยวกระเป๋าหนัก แต่ผืนป่าห้วยขาแข้งที่กว้างใหญ่ กว่า 1.7 ล้านไร่ กลับยืนหยัดต้านทานกระแสทุนนิยมอย่างทระนง ไม่ใช่เพราะมีโลโก้ "มรดกโลก" จากฝรั่งมังค่าการันตี แต่มันเกิดจากความร่วมมือร่วมใจของคนร่วมผืนดินเดียวกันต่างหาก
ถึงอย่างไร คงไม่อาจวางใจกับอนาคตของป่าใหญ่ผืนนี้ได้ เพราะถ้าวันหนึ่งผืนป่ากันชนโดยรอบถูกบุกรุกทำลายจนเหี้ยน ป่าห้วยขาแข้งก็คงเหลือแค่อดีตอันยิ่งใหญ่ ทิ้งไว้เพียงปัจจุบันอันขมขื่นเช่นกัน ดังนั้น วิถีทางหนึ่งที่เราจะช่วยกันดำรง ไว้ซึ่งความสมบูรณ์ของป่าห้วยขาแข้ง คือการให้ความใส่ใจต่อพื้นที่ชุมชนโดยรอบ ทำอย่างไรให้ชาวบ้านเล็งเห็นและตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน
อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี หนึ่งในชุมชนบ้านป่ารอบห้วยขาแข้ง ความสำคัญของที่นี่ คือประตูสู่ผืนป่ามรดกโลก ที่บ้านไร่ แม้ความเจริญจะคืบคลานเข้าไปบ้างแล้ว แต่ดูเหมือนที่นั่นโลกหมุนช้าไปสัก 5 ปี ตัวอำเภอไม่มีร้านสะดวกซื้อให้จับจ่าย 24 ชั่วโมง ไม่มีโรงหนัง ผับ บาร์ หรือแหล่งช็อปปิ้งอลังการ มีเพียงตลาดสดย่อมๆ ที่ชาวบ้านนำพืชผัก ผลไม้ ของกินของใช้ที่หาได้ในท้องถิ่นมาวางขายเท่านั้น แต่พวกเขาก็อยู่กันได้อย่างมีความสุข สโลแกนของผู้คนอำเภอนี้คือ "บ้านไร่ปลอดมลพิษ ชีวิตพอเพียง คู่เคียงคุณธรรม"
แม้จะเป็นอำเภอเล็กๆ ที่ซุกตัวอยู่ท่ามกลางขุนเขาและพงไพร แต่น้อยคนนักจะรู้ว่า บ้านไร่ก็มีของดีไว้อวดชาวโลกเช่นกัน ทั้งธรรมชาติอันสวยงาม ประเพณี ศิลปวัฒนธรรม อาหารการกิน รวมทั้งวิถีชีวิตชนเผ่าที่เรียบง่าย หากมีโอกาสมาเยือน บ้านไร่ทั้งที ต้องไม่พลาดชมของดีชุมชนบ้านไร่
ถ้าใครชอบแบบลุยๆ ไปเลย "หน่วยพิทักษ์ป่าห้วยแม่ดี" อยู่ห่างตัวอำเภอราว 50 กิโลเมตร ห้วยแม่ดีถือเป็น 1 ใน 3 ของห้องรับแขกแห่งห้วยขาแข้ง ที่เหลืออีก 2 แห่งคือ หน่วยฯ น้ำตกไซเบอร์ เป็นแหล่งดูนกเงือก และหน่วยฯ ทุ่งแฝก สถานที่ตั้งอนุสาวรีย์ สืบ นาคะเสถียร
ที่ห้วยแม่ดีสภาพป่าอุดมสมบูรณ์ มีลำธารไหลผ่าน และได้รับการปรับปรุงสถานที่เพื่อรองรับการท่องเที่ยวแบบแค้มปิ้งได้ในปริมาณจำกัด ที่นั่นยามเช้าๆ จะได้ยินเสียงสัตว์ป่าร้องระงม โดยเฉพาะนกป่า ใครอยากสัมผัสผืนป่าห้วยขาแข้งแบบไม่ต้องไปไกลให้ลำบาก ที่นี่ล่ะของแท้ เพราะเลยต่อจากจุดนี้ไปก็จะถึง "หน่วยฯเขาบันได" ป่าไข่แดงใจกลางห้วยขาแข้งแล้ว
ห่างตัวอำเภอราว 10 กิโลเมตร ตามเส้นทางเดิม ก่อนถึงโรงเรียนบ้านอีมาด-อีทราย มีทางแยกขวาตามทางลูกรังไปราว 2 กิโลเมตร จะถึงปากทางเข้าน้ำตกที่ว่ากันว่าสวยที่สุดของอุทัยธานี นั่นคือ "น้ำตกผาร่มเย็น" จากปากทางต้องเดินเท้าเข้าตัวน้ำตก อีกสัก 400 เมตร น้ำตกแห่งนี้มี 4 ชั้น สูงกว่า 100 เมตร สายน้ำทิ้งตัวจากผาหินปูนชัน ดิ่งลงมาราวห่าฝน แผ่ไปตามแผ่นผาที่ปกคลุมไปด้วยมอส และไลเค่น เขียวชอุ่ม บริเวณรอบน้ำตกร่มรื่นด้วยป่าตาว และไม้ขนาดใหญ่ ดูแล้วร่มรื่นสมชื่อ
ในเส้นทางเดียวกันนี้ ยังมีสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่ควรไปชมคือ "ถ้ำพุหวาย" เป็นถ้ำขนาดใหญ่ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อยหลายรูปแบบ อาทิ หิน ดอกเห็ด หินเสาโรมัน น้ำตกหิน ในถ้ำมีช่องลมระบายอากาศ ทำให้เย็นสบายไม่อับชื้น และมีค้างคาวอาศัยอยู่ในถ้ำ 9 ชนิด ได้แก่ ค้างคาวกินผลไม้ ค้างคาวหน้ายักษ์เล็ก ค้าง คาวปีกดุงเคราดำ ค้างคาวหน้ายักษ์ ทศกัณฐ์ ค้างคาวปีกพับดำใหญ่ ค้างคาวยอดปีก กล้วยไม้ ค้างคาวยักษ์สามหลืบ ค้างคาวมงกุฎยอดสั้นเล็ก ค้างคาวมงกุฎจมูกใหญ่
หากอยากศึกษาวิถีชีวิตชนเผ่า ที่บ้านไร่จะมีหมู่บ้าน "กะเหรี่ยงเจ้าวัดยางแดง" ที่นับถือลัทธิฤาษี ผู้ชายจะไว้ผมยาว ส่วนผู้หญิงจะแต่งกายด้วยผ้าที่ทอขึ้นเอง และนิยมกินหมาก ยังชีพด้วยการปลูกพืชไร่ ใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย โดยอาศัยความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดต่อกันมาแต่บรรพบุรุษผู้ที่จะเป็น "เจ้าวัด" จะต้องได้รับการคัดเลือกจากเจ้าวัดรุ่นก่อน และมักจะสืบทอดกันในตระกูล เจ้าวัดคนปัจจุบันชื่อ นายปองคี อายุ 54 ปี แต่ยังแข็งแรงเดินป่าได้คล่องแคล่ว ที่บ้านไร่ยังมีวิถีชีวิตชนเผ่าให้น่าศึกษาอีก เช่น ชาวลาวครั่ง และ ชาวเขาเผ่าต่างๆ ที่อพยพมาอยู่ กันนานกว่าร้อยปี
ส่วนผู้ที่ชื่นชอบศิลปะผ้าทอพื้นเมือง ต้องไม่พลาดผ้าทอโบราณจากชุมชนต่างๆ ในอำเภอบ้านไร่ อาทิ ชุมชนบ้านผาทั่ง ชุมชนบ้านนาตาโพ ชุมชนบ้านทัพ หลวง โดยผ้าทอที่นี่จะทอขึ้นจากฝ้ายเนื้อดี ละเอียด มีลวดลายสวยงามเป็นเอกลักษณ์ ควรค่าแก่การอนุรักษ์ ผ้าทอลายโบราณที่บ้านไร่แห่งนี้ กวาดรางวัลการประกวดระดับ โลกมาแล้วนับไม่ถ้วน
สุวรรณ รณหงษา นายกเทศมนตรีเทศบาล ตำบลบ้านไร่ กล่าวถึงแนวทางการพัฒนาอำเภอบ้านไร่ว่า อยากเห็นบ้านไร่เป็นเมืองที่ ควบคู่ไปกับป่าไม้ ไม่มีตึกสูง เน้นในเรื่องเกษตรพอเพียง และที่สำคัญจะเน้นแนวคิด เรื่องการอนุรักษ์และการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ หรือการดำเนินชีวิตอย่างไรที่จะไม่เบียดเบียนทรัพยากรธรรมชาติจนร่อยหรอลงไป เพราะป่าอยู่ได้ คนก็อยู่ได้ อย่างเห็ดโคนที่นี่ เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ดอกใหญ่ อวบ ออกปีละครั้งในช่วงเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายน มีรสชาติดีมาก เป็นผลิตผลจากธรรมชาติที่มีคุณค่าทางอาหารสูง นอกจากนี้ ยังมี หน่อไม้ป่า ผักหวาน ผักกูด ที่หากินได้ที่นี่ตลอดปี
"ขอฝากว่าในช่วงระหว่างวันที่ 5-9 ธันวาคมนี้ ทางอำเภอบ้านไร่ จะจัดงานมหกรรมรักษ์บ้านไร่ ประตูสู่ผืนป่าตะวันตก มรดกโลกห้วยขาแข้งขึ้น เพื่อเป็นการกระตุ้นและปลุกจิตสำนึกในเรื่องของการอนุรักษ์ให้แก่คนในพื้นที่ได้ตระหนักถึงความสำคัญของป่าไม้และสิ่งแวดล้อม ซึ่งกลุ่มคนที่อยู่ในบ้านไร่ มีทั้งกะเหรี่ยง ลาวครั่ง ชาวเขา แต่ไม่ว่าจะเป็นชนกลุ่มใดก็ตาม ทุกคนต้องเข้าใจถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ โดยเฉพาะนักเรียนนักศึกษาเยาวชนรุ่นใหม่ ซึ่งรวมถึงการอนุรักษ์ ในเรื่องของประเพณี และวัฒนธรรมด้วย"
อยากมาเยือนบ้านไร่อย่างสนุกและได้ความรู้ สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานอุทัยธานี โทร. 0-5651-4982, 0-5651- 2916 หรือที่สำนักงานเทศบาลตำบลบ้านไร่ โทร. 0-5653-9107 จะได้ข้อมูลดีๆ อีก เพียบ
คลิกอ่านความคิดเห็นของเพื่อนๆ ได้ที่นี่ค่ะ
ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก
โดย วีวา
