ศาลรัฐธรรมนูญ ชี้บัตรเลือกตั้ง 69 ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ แม้มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ชี้ยังไม่ปรากฏหลักฐานที่น่าเชื่อว่า มีใครนำไปสืบค้นข้อมูลว่าใครลงคะแนนให้ใคร
![บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ]( "บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ")
ภาพจาก เฟซบุ๊ก ไมค์ - ประสิทธิ์ ปัทมผดุงศักดิ์ - Prasit Puttamapadungsak
คำวินิจฉัยนี้มาจากการที่ สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ผู้ร้อง ระบุว่า ได้รับเรื่องร้องเรียนรวม 21 คำร้อง กรณีคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และคณะ จัดการเลือกตั้ง สส. เป็นการทั่วไป เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีรหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code)
ผู้ร้องเห็นว่ารหัสดังกล่าวน่าเชื่อได้ว่าสามารถใช้สืบทราบและตรวจสอบตัวตนของผู้ลงคะแนน รวมถึงผลการลงคะแนนได้ ทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่เป็นไปโดยลับ ซึ่งขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 4 มาตรา 25 มาตรา 34 มาตรา 50 (7) มาตรา 83 วรรคสอง มาตรา 85 มาตรา 95 และมาตรา 224
ศาลพิจารณาข้อเท็จจริงแล้วเห็นว่า รหัสบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อเป็นเครื่องมือระบุหรือจำแนกบัตรแต่ละใบว่าอยู่ในชุดใด จัดพิมพ์ขึ้นในกระบวนการใด หรือได้รับการจัดสรรไปยังเขตเลือกตั้งหรือหน่วยเลือกตั้งใด การระบุข้อมูลดังกล่าวเป็นการควบคุมบัตรเลือกตั้ง เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของกระบวนการบริหารจัดการเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม ไม่ได้มีวัตถุประสงค์โดยตรงเพื่อเปิดเผยว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนใดลงคะแนนให้พรรคการเมืองใด
โดยบาร์โค้ดสามารถเชื่อมโยงข้อมูล 3 ส่วน และตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่หมายเลขบัตร ลำดับผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ไปจนถึงเครื่องหมายลงคะแนนและพรรคการเมืองที่เลือก ซึ่งอาจถือว่ามีผลกระทบต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับ เพราะข้อมูลไม่ได้จำกัดอยู่เพียงหมายเลขบัตร แต่สามารถเปิดเผยเจตจำนงทางการเมืองของบุคคลได้ด้วย
อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณามาตรการจัดเก็บรักษาบัตรเลือกตั้ง ซึ่งเป็นมาตรการคุ้มครองเจตจำนงทางการเมืองของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ตลอดการบริหารจัดการบัตร ตั้งแต่การจัดพิมพ์ การจัดสรร การขนส่ง การส่งมอบ การลงคะแนน การนับคะแนน การจัดเก็บบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ไปจนถึงการเก็บรักษาหลังการลงคะแนน เห็นได้ว่ารหัสบาร์โค้ดสามารถใช้เป็นมาตรการป้องกันและควบคุมตรวจสอบไม่ให้มีการใช้บัตรเลือกตั้งข้ามเขต
![บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ]( "บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ")
ภาพจาก เฟซบุ๊ก ไมค์ - ประสิทธิ์ ปัทมผดุงศักดิ์ - Prasit Puttamapadungsak
แม้การป้องกันการทุจริตและควบคุมบัตรเลือกตั้งอาจทำได้ด้วยมาตรการอื่น เช่น การพิมพ์ลายน้ำ เครื่องหมายพิเศษ หรือรหัส QR Code แต่บาร์โค้ดเป็นมาตรการทางเทคนิคที่ควบคุมการจัดพิมพ์บัตรได้อย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุวัตถุประสงค์ เมื่อพิจารณาถึงศักยภาพในการกำกับและตรวจสอบบัตรเลือกตั้งแล้ว จึงยังไม่ถือว่าเป็นมาตรการที่เกินสมควรแก่เหตุ
เมื่อพิจารณากับผลกระทบต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับ และสิทธิหรือเสรีภาพในการออกเสียงลงคะแนนของประชาชน ศาลเห็นว่า ในภาพรวมการใช้บาร์โค้ดไม่ใช่ข้อมูลที่แสดงโดยตรงว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด การจะรู้ผลการลงคะแนนของบุคคลใดบุคคลหนึ่งได้ ต้องมีข้อมูลหรือกระบวนการอื่นที่เชื่อมโยงตัวบุคคล รหัสประจำบัตร และผลการออกเสียงลงคะแนนเข้าด้วยกัน โดยอาศัยเอกสาร 3 ส่วน
จากข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานในการไต่สวน ยังไม่ปรากฏหลักฐานเพียงพอให้รับฟังได้ว่ามีบุคคลหรือหน่วยงานใดนำบัตรเลือกตั้งไปเชื่อมโยงข้อมูลจนสืบทราบได้ว่าผู้ร้องเรียนหรือประชาชนคนใดลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด
ข้อกล่าวอ้างของผู้ร้องจึงยังไม่เพียงพอที่จะรับฟังได้ว่า การกำหนดให้มีบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งเป็นการทำลายหรือทำให้สาระสำคัญของหลักการเลือกตั้งโดยลับและเสรีภาพในการลงคะแนนของประชาชนเสียไป จึงไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ
อย่างไรก็ดี ศาลระบุว่า แม้การใช้รหัสแท่งบาร์โค้ดจะไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ แต่ข้อเท็จจริงแสดงให้เห็นว่าเรื่องนี้ส่งผลกระทบต่อความไว้วางใจของประชาชนที่มีต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้ง ดังนั้น เพื่อให้ประชาชนเกิดความเชื่อมั่น ผู้ถูกร้องทั้งสามจึงควรกำหนดรูปแบบการจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งโดยไม่ใช้เครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ใดบนบัตรเลือกตั้งที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลหรือระบุตัวตนของผู้ใช้สิทธิและผลการออกเสียงลงคะแนนได้ ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
.jpg "บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ")
ภาพจาก เฟซบุ๊ก ไมค์ - ประสิทธิ์ ปัทมผดุงศักดิ์ - Prasit Puttamapadungsak
วันนี้ (28 กันยายน 2569) ข่าวช่อง 3 รายงานว่า องค์คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ อ่านคำวินิจฉัยในกรณีได้รับการร้องเรียนจากสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ให้ศาลพิจารณาวินิจฉัยกรณีบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง โดยมีคำวินิจฉัยว่า การใช้รหัสบาร์โค้ดและรหัส QR Code บนบัตรเลือกตั้ง ไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 50 มาตรา 83 วรรคสอง และมาตรา 85 วรรคหนึ่ง และไม่เป็นการละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของผู้ร้องเรียนและประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
คำวินิจฉัยนี้มาจากการที่ สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ผู้ร้อง ระบุว่า ได้รับเรื่องร้องเรียนรวม 21 คำร้อง กรณีคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และคณะ จัดการเลือกตั้ง สส. เป็นการทั่วไป เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีรหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code)
ผู้ร้องเห็นว่ารหัสดังกล่าวน่าเชื่อได้ว่าสามารถใช้สืบทราบและตรวจสอบตัวตนของผู้ลงคะแนน รวมถึงผลการลงคะแนนได้ ทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่เป็นไปโดยลับ ซึ่งขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 4 มาตรา 25 มาตรา 34 มาตรา 50 (7) มาตรา 83 วรรคสอง มาตรา 85 มาตรา 95 และมาตรา 224
ศาลพิจารณาข้อเท็จจริงแล้วเห็นว่า รหัสบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อเป็นเครื่องมือระบุหรือจำแนกบัตรแต่ละใบว่าอยู่ในชุดใด จัดพิมพ์ขึ้นในกระบวนการใด หรือได้รับการจัดสรรไปยังเขตเลือกตั้งหรือหน่วยเลือกตั้งใด การระบุข้อมูลดังกล่าวเป็นการควบคุมบัตรเลือกตั้ง เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของกระบวนการบริหารจัดการเลือกตั้งให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม ไม่ได้มีวัตถุประสงค์โดยตรงเพื่อเปิดเผยว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนใดลงคะแนนให้พรรคการเมืองใด
โดยบาร์โค้ดสามารถเชื่อมโยงข้อมูล 3 ส่วน และตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่หมายเลขบัตร ลำดับผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ไปจนถึงเครื่องหมายลงคะแนนและพรรคการเมืองที่เลือก ซึ่งอาจถือว่ามีผลกระทบต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับ เพราะข้อมูลไม่ได้จำกัดอยู่เพียงหมายเลขบัตร แต่สามารถเปิดเผยเจตจำนงทางการเมืองของบุคคลได้ด้วย
อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณามาตรการจัดเก็บรักษาบัตรเลือกตั้ง ซึ่งเป็นมาตรการคุ้มครองเจตจำนงทางการเมืองของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ตลอดการบริหารจัดการบัตร ตั้งแต่การจัดพิมพ์ การจัดสรร การขนส่ง การส่งมอบ การลงคะแนน การนับคะแนน การจัดเก็บบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ไปจนถึงการเก็บรักษาหลังการลงคะแนน เห็นได้ว่ารหัสบาร์โค้ดสามารถใช้เป็นมาตรการป้องกันและควบคุมตรวจสอบไม่ให้มีการใช้บัตรเลือกตั้งข้ามเขต
.jpg "บัตรเลือกตั้ง 69 มีบาร์โค้ด - คิวอาร์โค้ด ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ")
ภาพจาก เฟซบุ๊ก ไมค์ - ประสิทธิ์ ปัทมผดุงศักดิ์ - Prasit Puttamapadungsak
ด้วยเหตุนี้ การใช้บาร์โค้ดเป็นมาตรการที่มีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการปลอมแปลงบัตร ควบคุมจำนวนบัตร ป้องปรามการใช้บัตรข้ามเขต และควบคุมกระบวนการจัดพิมพ์และจัดสรรบัตรให้มีประสิทธิภาพภายใต้ระยะเวลาที่จำกัด เพื่อให้การเลือกตั้งเป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และจัดได้ภายในกำหนดเวลาตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติ
แม้การป้องกันการทุจริตและควบคุมบัตรเลือกตั้งอาจทำได้ด้วยมาตรการอื่น เช่น การพิมพ์ลายน้ำ เครื่องหมายพิเศษ หรือรหัส QR Code แต่บาร์โค้ดเป็นมาตรการทางเทคนิคที่ควบคุมการจัดพิมพ์บัตรได้อย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุวัตถุประสงค์ เมื่อพิจารณาถึงศักยภาพในการกำกับและตรวจสอบบัตรเลือกตั้งแล้ว จึงยังไม่ถือว่าเป็นมาตรการที่เกินสมควรแก่เหตุ
เมื่อพิจารณากับผลกระทบต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับ และสิทธิหรือเสรีภาพในการออกเสียงลงคะแนนของประชาชน ศาลเห็นว่า ในภาพรวมการใช้บาร์โค้ดไม่ใช่ข้อมูลที่แสดงโดยตรงว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด การจะรู้ผลการลงคะแนนของบุคคลใดบุคคลหนึ่งได้ ต้องมีข้อมูลหรือกระบวนการอื่นที่เชื่อมโยงตัวบุคคล รหัสประจำบัตร และผลการออกเสียงลงคะแนนเข้าด้วยกัน โดยอาศัยเอกสาร 3 ส่วน
จากข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานในการไต่สวน ยังไม่ปรากฏหลักฐานเพียงพอให้รับฟังได้ว่ามีบุคคลหรือหน่วยงานใดนำบัตรเลือกตั้งไปเชื่อมโยงข้อมูลจนสืบทราบได้ว่าผู้ร้องเรียนหรือประชาชนคนใดลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด
ข้อกล่าวอ้างของผู้ร้องจึงยังไม่เพียงพอที่จะรับฟังได้ว่า การกำหนดให้มีบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งเป็นการทำลายหรือทำให้สาระสำคัญของหลักการเลือกตั้งโดยลับและเสรีภาพในการลงคะแนนของประชาชนเสียไป จึงไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ
อย่างไรก็ดี ศาลระบุว่า แม้การใช้รหัสแท่งบาร์โค้ดจะไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ แต่ข้อเท็จจริงแสดงให้เห็นว่าเรื่องนี้ส่งผลกระทบต่อความไว้วางใจของประชาชนที่มีต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้ง ดังนั้น เพื่อให้ประชาชนเกิดความเชื่อมั่น ผู้ถูกร้องทั้งสามจึงควรกำหนดรูปแบบการจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งโดยไม่ใช้เครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ใดบนบัตรเลือกตั้งที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลหรือระบุตัวตนของผู้ใช้สิทธิและผลการออกเสียงลงคะแนนได้ ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
ขอบคุณข้อมูลจาก ช่อง 3
